İntifa senedi, anonim şirkette sermaye payını temsil etmeyen, sahibine yalnızca mali haklar sağlayan kıymetli evraktır. Dayanağı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 502 ve 503. maddeleridir. Senede kârdan pay alma, tasfiye sonucunda kalan tutara katılma veya yeni çıkarılacak payları alma hakkı tanınabilir. Oy hakkı verilemez, ortaklık sıfatı kazandırmaz. Uygulamada kurucu hisse senedi denen belge de bir intifa senedidir.

İntifa senedi nedir

İntifa senedi, pay sahipliği hakkı vermeyen bir senettir. Kanun senedin kimler lehine çıkarılabileceğini sayar: bedeli kanuna uygun olarak yok edilen payların sahipleri, alacaklılar, bunlara benzer bir sebeple şirketle ilgili olanlar. TTK m.502 senedin çıkarılma usulünü, m.503 sahibine tanınabilecek hakların sınırını belirler.

İntifa senedi sahiplerine pay sahipliği hakları, özellikle genel kurula katılma ve oy kullanma hakkı verilemez. Bu kişilere yalnızca üç hak tanınabilir: net kâra katılma, tasfiye sonucunda kalan tutara katılma, yeni çıkarılacak payları alma.

Senedin bir başka özelliği paydan bağımsız olmasıdır. İntifa senedi bir paya bağlı olmadığı için pay sahibi olmayan kişilere de devredilebilir. TTK m.502/2 uyarınca intifa senetleri emre veya hamiline yazılı olarak düzenlenir. Uygulamada sık rastlanan “nama yazılı intifa senedi” ifadesinin kanunda karşılığı yoktur.

İntifa senedi sahibi şirketin zararını da üstlenmez. Şirket kâr etmedikçe, tasfiye artığı doğmadıkça veya sermaye artırılarak yeni pay çıkarılmadıkça senet sahibinin talep hakkı doğmaz.

Kurucu hisse senedi ile kurucu intifa senedi aynı şey mi

Aynı belgedir, ancak yaygın kullanılan ad yanıltıcıdır. Türk Ticaret Kanunu’nda kurucu hisse senedi diye bir pay türü yoktur. Kuruculara tanınan menfaat, TTK m.348 kapsamında çıkarılan kurucu intifa senediyle sağlanır ve bu senet sermaye payını temsil etmez.

Adlandırmanın kendisi hukuki bir sorun üretir. Senetlerin kurucular lehine çıkarılıyor olması, onları kurucu hisse senedi veya kurucu pay senedi olarak adlandırmak için yeterli gerekçe değildir. Bu adlandırma, senetlere kanunda öngörülmemiş anlamlar yüklenmesine yol açar. Sahibi kendini ortak sanır, oy hakkı bekler, genel kurul çağrısı ister.

Sözlük ve yatırım sitelerinde bu senet için dolaşan dört yaygın bilgi yanlıştır:

1. “Adi senettir.” İntifa senedi kıymetli evraktır, adi senet değildir.
2. “İsme yazılı düzenlenir.” TTK m.502/2 emre veya hamiline yazılı der.
3. “Katılma intifa senedinin diğer adıdır.” Üçü ayrı senettir. Kurucu intifa senedi m.348’e, adi intifa senedi m.502’ye, katılma intifa senedi Sermaye Piyasası mevzuatına tabidir.
4. “Kârdan pay alma hakkı kendiliğinden doğar.” TTK m.503 bu hakların tanınabileceğini söyler, kendiliğinden doğduğunu değil. Kurucu senette tanınabilecek mali hak kâr payıdır ve sınırı m.348’de belirlenir.

Terim vergi mevzuatında ise bilinçli olarak kullanılır. GVK m.75, kurucu hisse senetlerine ve diğer intifa hisse senetlerine ödenen kâr paylarını menkul sermaye iradı sayarak ikisini aynı vergi rejimine bağlar. Aynı belgeye ticaret hukuku ile vergi hukukunun farklı ad vermesi, uygulamadaki karışıklığın kaynağıdır. Ad ticaret hukukunda yanlış, vergi hukukunda geçerlidir.

İntifa senedi kimler lehine çıkarılabilir

TTK m.502 üç grubu sayar. Birincisi bedeli kanuna uygun olarak yok edilen payların sahipleri, ikincisi alacaklılar, üçüncüsü bunlara benzer bir sebeple şirketle ilgili olanlardır. Birinci grup tipik olarak sermaye azaltımında payı iptal edilen ortaklardır. Üçüncü grup kapalı şirketlerde en geniş kullanım alanını açar.

Uygulamada karşılaştığımız durumlar şunlar. Şirketten ayrılan bir ortağa emeğinin karşılığı olarak kâr payı bağlanmak isteniyor, ortaklık sıfatı geri verilmek istenmiyor. Uzun süredir çalışan bir yöneticiye kârdan pay verilecek, oy hakkı verilmeyecek. Şirkete borç veren bir yakına faiz yerine kâra katılma hakkı tanınacak.

Kurucular için durum farklıdır. Kuruculara sağlanacak menfaat TTK m.348’e tabidir ve kuruluş sırasında esas sözleşmede öngörülmüş olmalıdır.

Çıkarma usulü m.502’de iki yola bağlanmıştır. Esas sözleşmede intifa senedi çıkarma yetkisi varsa genel kurul bu yetkiye dayanarak karar alır. Yetki yoksa önce esas sözleşme değiştirilir, sonra karar alınır. Ana sözleşmede hüküm bulunmasının tek başına yeterli olduğu yönündeki yaygın anlatım eksiktir, genel kurul kararı her hâlde gereklidir.

Senedin kime, hangi haklarla ve ne kadar süreyle verildiği esas sözleşmede açıkça yazılır. Süre yazılmayan senetlerde uygulamada şu sorun çıkıyor: hak süresiz kabul ediliyor ve şirketin kâr dağıtımını yıllarca bağlıyor.

İntifa senedi ile pay senedi arasındaki fark

İki belge de kıymetli evraktır, ancak biri sermayeyi temsil eder, diğeri etmez.

Ayrım en somut olarak genel kurulda görünür. İntifa senedi sahibi genel kurula çağrılmaz, katılamaz ve oy kullanamaz. Bu haklar pay sahipliğine bağlıdır, intifa senedi bu sıfatı vermez. Nama yazılı pay senedinin sağladığı haklarla karşılaştırıldığında fark daha net görülür.

İmtiyazlı pay ile karışmaması gerekir. İmtiyazlı pay sermaye payıdır ve sahibine ortaklık sıfatı verir, imtiyaz yalnızca bu payın haklarını güçlendirir. İntifa senedinde güçlendirilecek bir pay yoktur. İki kurumun karşılaştırması için imtiyazlı pay senedi sayfasına bakılabilir.

Şirket açısından fark maliyet tarafında da vardır. Yeni ortak almak sermaye yapısını değiştirir, esas sözleşmeyi ve pay defterini etkiler. İntifa senedi çıkarmak sermaye yapısına dokunmaz, yalnızca kâr dağıtımını bağlar.

Kurucu intifa senedinde TTK m.348 sınırları

Kuruculara sağlanacak menfaat sınırsız değildir. TTK m.348 hem tavanı hem de hesaplama sırasını belirler.

1. Kaynak sınırlı. Kuruculara yalnızca dağıtılabilir kârdan pay verilebilir, sermayeden veya yedek akçelerden ödeme yapılamaz.
2. Sıra belli. Önce kanuni yedek akçe ayrılır, sonra pay sahiplerine ödenmiş sermayenin yüzde beşi oranında kâr payı dağıtılır. Kurucuların hakkı bundan sonra kalan tutar üzerinden doğar.
3. Tavan onda birdir. Kalan tutarın en çok onda biri kuruculara ayrılabilir.
4. Esas sözleşme şartı. Menfaat kuruluş sırasında esas sözleşmeye yazılmış olmalıdır.
5. Halka arzda iptal zorunludur. Şirketin payları halka arz edilecekse, kuruculara tanınan menfaatler bedeli ödenmeden iptal edilir.

Sonradan çıkarma sorusu tartışmalıdır. Mülga 6762 sayılı Kanun kurucu menfaatlerinin esas sözleşme değişikliğiyle sonradan tanınamayacağını açıkça yazıyordu. 6102 sayılı Kanunda bu yasak tekrarlanmadı. Buna karşılık TTK m.339/2-f kuruculara sağlanacak menfaatlerin esas sözleşmede gösterilmesini arıyor. Doktrinde hâkim görüş, kurucu menfaatinin yalnız kuruluş esas sözleşmesiyle tanınabileceği yönünde. Sonradan çıkarılan bir senedin kurucu intifa senedi mi yoksa m.502 kapsamında adi intifa senedi mi sayılacağı, uygulamada dava konusu olabilecek bir sorudur.

İntifa senedi sahibinin hakları tek taraflı daraltılamaz. Senet sahibinin onayı alınmadan, esas sözleşme değişikliğiyle hakların kaldırılması veya sınırlandırılması mümkün değildir. Şirket kârın dağıtılmamasını kararlaştırsa bile esas sözleşmeden doğan hak ortadan kalkmaz.

Katılma intifa senedi ve 2013’te değişen mevzuat

Katılma intifa senedi, nakit karşılığı satılmak üzere ihraç edilen ve sahibine ortaklık hakkı vermeden mali haklar tanıyan senettir. Diğer iki türden farkı, karşılığında para alınmasıdır. Şirket ortaklık yapısını değiştirmeden nakit sağlar.

Mevzuat dayanağı 2013’te değişti. Sermaye Piyasası Kurulu’nun Seri:III, No:10 sayılı Katılma İntifa Senetleri İhracına İlişkin Esaslar Tebliği, VII-128.1 sayılı Pay Tebliği ile yürürlükten kaldırıldı. Pay Tebliği 22 Haziran 2013 tarih ve 28685 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı, yayımından bir ay sonra yürürlüğe girdi.

Bugün dolaşan birçok metin hâlâ 1992 tarihli tebliğe atıf yapıyor.

Güncel tanım Pay Tebliği’nde yer alır. Katılma intifa senedi, nakit karşılığı satılmak üzere ihraç edilen pay benzeri menkul kıymettir. Tebliğ üç hak sayar: net kârdan pay alma, tasfiye sonucunda kalan tutara katılma, halka açık olmayan ortaklıkta yeni çıkarılacak payları alma. Son ifade kapalı şirketleri de kapsam içine alır.

İntifa senedinden doğan gelir nasıl vergilendirilir

GVK m.75 her nevi hisse senedinin kâr payını menkul sermaye iradı sayar. Aynı bent, kurucu hisse senetlerine ve diğer intifa hisse senetlerine ödenen kâr paylarını da bu kapsama açıkça dahil eder.

Sonuç üç maddede toplanır:

1. İntifa senedi sahibine yapılan kâr payı ödemesi menkul sermaye iradıdır
2. Tam mükellef gerçek kişiye yapılan ödemede kâr payı stopajı uygulanır, oran 2026 itibarıyla yüzde 15’tir (9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı)
3. Gerçek kişinin beyan yükümlülüğü, o yıl için geçerli beyan sınırına göre belirlenir

Elden çıkarma tarafında sonuç farklıdır. GVK Mükerrer m.80’in iki yıldan fazla elde tutulan pay senetlerini kapsam dışında bırakan hükmü, sermaye payını temsil eden senetlere ilişkindir. İntifa senedi sermaye payını temsil etmediği için aynı sonucun doğrudan uygulanacağı söylenemez. Devir düşünülüyorsa Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan işlem öncesinde özelge talep edilmesi yerinde olur. Pay senedinde iktisap tarihinin nasıl belirlendiği ayrı bir konudur.

İntifa senedi nasıl bastırılır

İntifa senedi kıymetli evraktır ve fiziki olarak bastırılır. Süreç dört adımda tamamlanır.

1. Esas sözleşme kontrolü. İntifa senedi çıkarma yetkisi esas sözleşmede yoksa önce sözleşme değiştirilir.
2. Genel kurul kararı. Karar, senedin kime, hangi haklarla ve hangi sürede verileceğini gösterir. Esas sözleşme değişikliği gerekiyorsa karar Ticaret Sicili’nde tescil edilir. Kurucu intifa senedinde bu bilgiler kuruluş esas sözleşmesinden gelir.
3. Senet metninin hazırlanması. Senet emre veya hamiline düzenlenir. Kanun pay senedindeki gibi zorunlu içerik listesi vermez, uygulamada şirketin unvanı, senedin türü, tanıdığı haklar, seri ve sıra numarası ile yetkili imzalar yazılır.
4. Basım ve teslim. Senetler bastırılır, hak sahiplerine imza karşılığı teslim edilir, şirket kendi kayıtlarında senet listesini tutar.

Pay senedinde TTK m.487 kapalı şirketler için sahtekârlığı engelleyici güvenlik önlemi arar, intifa senedinde bu hükme doğrudan gönderme yoktur. Belge kâr payı hakkı taşıdığı ve devredilebildiği için pratikte aynı riske açıktır.

Makronet intifa senedi basımını pay senediyle aynı altyapıda yapar. Senetlerde IOTA (eski adıyla IHMA) tescilli hologram, giyoş desen ve UV reaktif filigran birlikte uygulanabilir. Makronet imalatçıdır, aracı değildir. 150’den fazla tasarım seçeneği vardır, ortalama teslim süresi 2-3 iş günüdür.

Şirketinizde intifa senedi çıkarmadan önce

İntifa senedi, ortaklık vermeden kâra katılma sağlayan araçtır. Kurucu intifa senedi TTK m.348’in kâr sınırına, adi intifa senedi m.502 ve m.503’e, katılma intifa senedi Pay Tebliği’ne tabidir. Makronet 1989’dan bu yana senet basımı yapar ve basım öncesi danışmanlığı ücretsiz verir, esas sözleşme ile karar metninizi inceleyip senet tasarımını çıkarır.

Yusuf Halit Kodan

Makronet Hisse Senedi Basım ve Danışmanlık firmasının kurucusu Yusuf Halit Kodan; anonim şirketlerin nama ve hamiline yazılı hisse senedi basımı, MKK – HPKS yönetimi ve kurumsal finansal danışmanlık süreçlerinde uzmanlaşmıştır. Bugüne dek binlerce şirketin TTK ve vergi mevzuatına uyumunu sağlayan Kodan, 12.000’den fazla profesyonelin yer aldığı ağında; değer odaklı yatırım, finansal yapılandırma ve yasal matbaa süreçleri üzerine derinlemesine analizler sunmaktadır. Güncel sektörel değerlendirmeleri ve mevzuat rehberlikleri için kendisiyle LinkedIn üzerinden bağlantı kurabilirsiniz.