Anonim şirket paylarının sermaye artırımı sonrasında yeni tertip pay senedi bastırılmazsa yeni paylar GVK Mükerrer 80/4 kapsamına girer ve elde tutma süresine bakılmaksızın devir veya satışta değer artış kazancı olarak vergilenir. İki yıl elde tutma istisnası yalnızca pay senedine bağlanmış paylar için geçerlidir.

Bu fark teknik bir ayrıntı gibi görünse de milyonluk satışlarda yüz binlerce lira vergi farkı oluşturur. Pay senedi basımı hukuki bir formalite değil, şirket ortakları için önemli bir vergi kararıdır.

Kanunun Dili: İki Fıkra, İki Farklı Vergi Rejimi

Gelir Vergisi Kanunu Mükerrer 80. madde değer artış kazançlarını düzenler. İki fıkrası pay satışında birbirine zıt iki rejim oluşturur.

Birinci fıkranın birinci bendi: Tam mükellef kurumlara ait ve iki yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetlerinin satışından doğan kazançlar gelir vergisinden tamamen istisnadır.

Dördüncü bent: Ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar her durumda değer artışı kazancıdır. İki yıl kuralı uygulanmaz, süreye bakılmaksızın vergileme doğar.

Pay senedi bastırılmış bir pay birinci bendin kapsamındadır. Pay senedine bağlanmamış, sadece ortaklık hakkı olarak var olan bir pay dördüncü bendin kapsamına girer. Bir ortağın cebinden çıkan vergiyi belirleyen şey, payın piyasa değeri değil, pay senedine bağlanmış olup olmadığıdır.

Pay Senedinin Hukuki Niteliği: TTK Madde 487 Güvenlik Şartı

Türk Ticaret Kanunu pay senedini menkul kıymet olarak tanımlar. TTK madde 487 pay senedinin şekil şartlarını belirler. Bu şartlar arasında şirket unvanı, sermaye tutarı, kuruluş tarihi, senet türü, itibari değer gibi zorunlu bilgiler; en az iki yetkili imzası; ve kritik bir kriter olarak “sahtekârlığı engelleyici güvenlik önlemleri” yer alır.

Pay senedinin güvenlik şartı, vergi istisnasının hukuki zeminini oluşturur. Güvenlik özellikleri taşımayan bir senet, hukuken pay senedi sayılmadığı ölçüde, vergi avantajı da tartışmalı hale gelir.

Sermaye Artırımı ve İki Yıl Süresinin Başlangıcı

Sermaye artırımı tescil edildiğinde yeni paylar hukuken doğar. 2. tertip veya sonraki tertiplerde çıkan bu paylar vergi gözünde yeni iktisap edilen menkul kıymet kabul edilir.

İki yıl elde tutma süresinin başlangıcı salt sermaye artırımının tescil tarihi değildir. Vergi idaresi ve yargı kararları, hisse senedi üzerinde tasarruf hakkına sahip olunan tarihi iktisap tarihi olarak esas alır. Süre, pay senedinin ortak adına bastırılıp teslim edildiği tarihten itibaren işler. Pay senedi geç bastırılırsa iki yıl süresi de o kadar geç başlar.

Hamiline yazılı paylarda TTK madde 486/2 basımı üç ay içinde yasal zorunluluk olarak öngörür. Bu süreçte cezai yaptırımlarla karşılaşmamak için hamiline yazılı pay senedi ve MKK kayıt işlemlerinin eksiksiz tamamlanması gerekir. Nama yazılı paylarda kanun kural olarak zorunlu basım öngörmez; ancak TTK madde 486/3 uyarınca azlık pay sahipleri talep ettiğinde nama yazılı pay senedi bastırılıp tüm nama yazılı pay senedi sahiplerine dağıtılır. Şirket yönetiminin bu talepleri yasal süresinde karşılaması için profesyonel nama yazılı pay senedi basımı hizmetinden yararlanması riski minimize eder. Vergi tarafında yeni senet yoksa yeni paylar GVK Mükerrer 80/1 istisnasından yararlanamaz.

Sayısal Kıyaslama: İki Senaryo, Farklı Sonuçlar

İki ortağı karşılaştıralım. İkisi de 2021’de aynı koşullarda şirket kurdu, 2023’te aynı sermaye artırımını yaptı, 2026’da aynı bedelle devir kararı aldı. Aralarındaki tek fark, 2023 sermaye artırımı sonrasında yeni tertip pay senedi bastırıp bastırmadıkları.

Aynı şirket yapısı, aynı devir bedeli, aynı zaman aralığı. Milyonluk farkı yaratan tek karar, yeni tertip pay senedinin bastırılmış olmasıdır.

Tüzel Kişi Ortak: KVK Madde 5/1-e ve Güncel %50 İstisnası

Ortak bir şirket, holding veya başka bir tüzel kişi ise Kurumlar Vergisi Kanunu madde 5/1-e devreye girer. Bu düzenlemede istisnadan yararlanmanın şartı, iştirak hissesinin satışın yapıldığı tarihten itibaren en az iki tam yıl (730 gün) süreyle şirketin aktifinde kayıtlı bulunmasıdır. Pay senedi basımı KVK 5/1-e için gerekli değildir; iştirak hissesinin aktifte iki yıl kalması tek ve yeterli esastır.

Kanunun metninde istisna oranı hâlâ %75 olarak yazsa da, 27.11.2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 9160 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile oran %50’ye düşürüldü. Karar 27.11.2024 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu tarihten itibaren gerçekleşen iştirak hisse satışlarına yeni oran uygulanır; öncesinde yapılmış satışlarda eski oran olan %75 geçerli olmaya devam eder.

İstisnadan yararlanılan kazanç, satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulmalıdır. Satış bedelinin, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmiş olması gerekir.

Güncel oranların pratik anlamı: Kurumlar vergisi genel oranı 2026’da %25’tir. İstisna oranı %50 olduğundan, iştirak hisse satış kazancına efektif olarak %12,5 kurumlar vergisi uygulanır. 10 milyon TL’lik bir iştirak satış kazancında kurumsal ortak 1.250.000 TL kurumlar vergisi öder. Önceki %75 istisna döneminde aynı satıştan efektif vergi yükü %6,25 idi.

Sık Yapılan İki Hata

Birinci hata: Şirket büyüklüğünü vergi riskinin belirleyicisi saymak. Kanun şirket büyüklüğüne bakmaz. Bir aile şirketinin on beş yıl sonraki değeri bugünden öngörülemez. Değer arttığında pay senedi basılmamış paylar aynı oranda vergi yüküne tabi olur.

İkinci hata: Sermaye artırımı sonrası eski senedin yeterli sayılması. Eski senet eski payı temsil eder. Yeni paylar için yeni senet gerekir. Aynı ortak iki ayrı pay grubuna sahip olur: biri senetli ve istisnaya uygun, diğeri senetsiz ve vergili.

Pratik Kontrol Listesi

Aşağıdaki üç soru bir şirketin vergi tarafında güvende olup olmadığını gösterir.

• Şirket için pay senedi basılmış mı? Basılmışsa hangi tarihte?
• Son sermaye artırımından sonra yeni tertip pay senedi bastırıldı mı?

İki soruya da güvenle “evet” cevabı verilemiyorsa vergi riski açık demektir. Bu risk pay devri gündeme geldiğinde ortaya çıkar ve o aşamada çözümü yoktur. Çözüm devir konuşulmadan önce, şirketin pay yapısı güncelken planlanır.

Anonim şirketlerde hisse senedi bastırmanın vergisel avantajları ve diğer istisna detayları için kapsamlı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Anonim şirket paylarının satışında gelir vergisi istisnası, pay senedine bağlanmış olma şartına tabidir. Sermaye artırımı sonrasında yeni tertip pay senedi basımı bu avantajın süreklilik kazanması için kritiktir. Tüzel kişi ortaklar için güncel KVK 5/1-e istisna oranı 27.11.2024 itibarıyla %50’dir.

Pay senedi basımı bir matbaa işi değil, yıllar sonra doğacak vergi yükünün bugünden önlenmesidir. Şirket ortaklarının bu süreci pay devri gündeme gelmeden, sermaye artırımı aşamasında veya kuruluş anında tamamlaması, vergi riskinin ortadan kaldırılması bakımından en güvenli yoldur.

Yasal Referanslar

• Gelir Vergisi Kanunu Mükerrer Madde 80 (değer artış kazançları)
• Gelir Vergisi Kanunu Mükerrer Madde 81 (endeksleme)
• Kurumlar Vergisi Kanunu Madde 5/1-e (iştirak kazancı istisnası)
• 9160 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (27.11.2024, RG 32384)
• Türk Ticaret Kanunu Madde 486 (pay senedi bastırma; fıkra 2 hamiline, fıkra 3 azlık hakkı)
• Türk Ticaret Kanunu Madde 487 (pay senedi şekil şartları ve güvenlik özellikleri)
• Türk Ticaret Kanunu Madde 489 (hamiline pay MKK bildirimi)
• Türk Ticaret Kanunu Madde 562/13 (idari para cezaları)