Altın hisse, Türk Ticaret Kanunu’nda bu adla geçmez. Kanunun tanıdığı karşılık imtiyazlı paydır (TTK m.478). Kapalı anonim şirkette altın hisse kurgusu mümkündür, ancak sınırlıdır. İmtiyazı ihlal eden esas sözleşme değişikliği özel kurul onayına bağlıdır. Buna karşılık oyda imtiyaz, esas sözleşme değişikliği oylamasında kullanılamaz. Aradaki alanı esas sözleşmenin yazımı belirler.

Altın Hisse Nedir?

Altın hisse, az sayıda payla şirketin belirli kararları üzerinde ayrıcalıklı yetki taşıyan pay grubunun günlük dildeki adıdır. Terim İngilizce golden share karşılığıdır. Birleşik Krallık 1984’te British Telecom’u özelleştirirken devlete özel bir pay ayırdı, kavram oradan yayıldı.

Türk hukukunda karşılığı imtiyazlı paydır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 478. maddesi, kâr payı, tasfiye payı, rüçhan hakkı ve oy hakkı gibi konularda bazı paylara üstün hak tanınabileceğini düzenler. İmtiyaz ya kuruluşta esas sözleşmeye yazılır ya da sonradan esas sözleşme değişikliğiyle tanınır. Üçüncü bir yol yoktur.

Esas sözleşmede “altın hisse” ibaresi geçse bile o payın hukuki niteliği imtiyazlı paydır ve TTK’nın imtiyaz hükümlerine tabidir. Ticaret sicili müdürlükleri tescili bu çerçevede yapar. Hisse senedi ile pay senedi de aynı belgenin iki adıdır; kanun metni pay senedi der, piyasa hisse senedi demeyi sürdürür.

Altın hisse, altın fiyatına bağlı bir yatırım aracı değildir. İlgisi tamamen şirketin karar mekanizmasıyladır.

Altın Hisse Sahibi Neyi Durdurabilir, Neyi Durduramaz?

İmtiyaz, kâr payından oy hakkına kadar geniş bir alanda tanınabilir (TTK m.478). Şirket kontrolü bakımından işe yarayan mekanizmalar ise sayılıdır.

Kontrol için kullanılan mekanizmalar

Oyda imtiyazın kullanılamadığı kararlar

İbra oylamasında ikinci bir sınır daha işler. Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimde imza yetkisi bulunan kişiler, yönetim kurulunun ibrasına ilişkin kararlarda kendi paylarından doğan oy haklarını hiç kullanamaz (TTK m.436/2). Altın hisse sahibi aynı zamanda yönetim kurulu üyesiyse yalnız imtiyazını değil, oyunun tamamını kaybeder.

Şirket merkezinin yurt dışına taşınmasında oybirliği aranır (TTK m.421/2). Esas sözleşmeyle ağırlaştırılmış nisaplarda karar ancak o nisap tutarsa çıkar (TTK m.421/1). Bu iki blokaj imtiyazdan doğmaz, aynı güç sıradan pay sahibinde de vardır. Altın hisse kurgusu bunları kendi yetkisi sanarak kurulursa eksik kalır.

Özel kurul koruması kendiliğinden işlemez. Yönetim kurulunun usulüne uygun çağrısına rağmen özel kurul süresinde toplanamazsa, genel kurul kararı onaylanmış sayılır. İmtiyazlı pay sahipleri genel kurulda gerekli nisapla olumlu oy vermişse ayrıca özel kurul toplanmaz (TTK m.454).

Oy imtiyazı bir kontrol aracıdır, sınırsız bir veto değil.

Kapalı Şirkette Altın Hisse Nasıl Kurulur?

Altın hisse kurulumu tek bir belgeye dayanır: esas sözleşme. Yönetim kurulu kararıyla, ortaklar arası protokolle veya pay senedine şerh düşerek imtiyaz doğmaz.

1. Pay grupları esas sözleşmede tanımlanır. Sermaye maddesi paylar arasında ayrım kurar. Yaygın uygulama A, B, C harfleriyle gruplandırmaktır. Grup harfi tek başına imtiyaz getirmez, imtiyazı esas sözleşmenin o gruba ne tanıdığı belirler.

2. İmtiyazın kapsamı sayılarak yazılır. “Kritik kararlarda onay” gibi belirsiz ifadeler tescilde ve uyuşmazlıkta çöker. Hangi karar, hangi nisap, hangi grup: üçü de açık yazılır. Oyda imtiyaz veriliyorsa payın kaç oy taşıdığı rakamla belirtilir, tavan on beştir (TTK m.479/2).

3. Kuruluşta değilse sermayenin dörtte üçü aranır. İmtiyazlı pay sonradan oluşturuluyorsa genel kurul kararı, sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan pay sahiplerinin olumlu oyuyla alınır (TTK m.421/3-b). İlk toplantıda bu nisaba ulaşılamazsa izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır (TTK m.421/4). Karara olumsuz oy veren nama yazılı pay sahipleri, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmasından itibaren altı ay boyunca devir kısıtlamalarıyla bağlı olmaz (TTK m.421/6).

4. Nisaplar ağırlaştırılır, tescil edilir. Esas sözleşme değişikliği nisabı esas sözleşmeyle ağırlaştırılabilir, hafifletilemez. Kanunun çizdiği taban altına inen hüküm geçersizdir. Ağırlaştırma, altın hisse kurgusunun asıl çalışan parçasıdır. Metin son halini aldıktan sonra ticaret siciline tescil ve ilan edilir.

Esas sözleşme maddesinin nasıl yazıldığını görmek isterseniz, sermaye ve pay türü maddesini örnek metinle anlattığımız sayfaya bakabilirsiniz. Kurgunuz oturduktan sonra basım aşamasında ücretsiz danışmanlık veriyoruz.

Türk Telekom ve Tüpraş Neden Örnek Alınamaz?

Türkiye’de altın hisse denince akla gelen iki şirketin dayanağı Türk Ticaret Kanunu değildir. İkisi de özelleştirme mevzuatından doğdu.

Türk Telekom’da Hazine ve Maliye Bakanlığı C grubu nama yazılı tek bir pay tutar. Bu pay esas sözleşmede altın hisse olarak adlandırılır, satılamaz ve devredilemez. Yönetim kuruluna üye aday gösterme hakkı ve bazı esas sözleşme maddelerinde özel onay şartı taşır. Yetkinin kaynağı şirketin kendi iradesi değil, telekomünikasyon alanındaki özel kanun düzenlemesidir.

Tüpraş’ta Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın elinde C grubu tek bir imtiyazlı pay bulunur. Dayanak yine özelleştirme sürecinin kendi hukukudur.

Devlet, kanun koyucu sıfatıyla kendi lehine yetki tasarlayabilir. Özel bir anonim şirket bunu yapamaz, TTK’nın çizdiği sınırla bağlıdır. Özel kanundan doğan yetkiler kopyalanamaz. Buna karşılık belirli pay grubuna yönetim kuruluna aday önerme hakkı tanımak TTK m.360 kapsamındadır ve özel şirkette de kurulabilir.

Avrupa Adalet Divanı, Portekiz’in EDP üzerindeki altın hissesini serbest sermaye dolaşımına aykırı bulmuş, benzer davalarla Avrupa Birliği içindeki birçok golden share yapısı daraltılmıştır.

Altın Hisse Kurgulanırken Yapılan Dört Hata

Sahada gördüğümüz hataların ortak yanı, hepsinin esas sözleşme yazılırken önlenebilir olması.

1. Genel bir veto maddesini tek koruma sayarak yazmak. Esas sözleşmeye “şirketin tüm önemli kararları C grubu pay sahibinin onayına bağlıdır” biçiminde bir hüküm koyan şirket, hukuki zemini tartışmalı bir koruma satın alır. TTK m.340, esas sözleşmenin kanunun anonim şirket hükümlerinden ancak kanunda açıkça izin verilen noktalarda sapabileceğini düzenler. TTK m.478/2 ise imtiyazın kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkı olabileceğini kabul eder. İki hükmün kesiştiği yer, yani serbestçe kurulan bir veto hakkının sınırı, doktrinde tartışmalıdır. Oyda imtiyazın esas sözleşme değişikliği ile ibra ve sorumluluk davası oylamalarında kullanılamayacağı ise açıktır (TTK m.479/3). Güvenli yol, korumayı sayılarak yazılmış konularda ve ağırlaştırılmış nisapla kurmaktır.

2. Oy sayısını mahkemesiz yükseltmek. Bir paya otuz oy tanıyan esas sözleşme hükmü geçersizdir. Tavanı aşmanın tek yolu şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesinden kurumlaşma projesine veya haklı sebebe dayalı istisna kararı almaktır.

3. Özel kurul takvimini kaçırmak. Yönetim kurulu, genel kurul kararının ilanından itibaren en geç bir ay içinde özel kurulu toplantıya çağırır. Usulüne uygun çağrıya rağmen özel kurul süresinde toplanamazsa, imtiyazı ihlal eden genel kurul kararı onaylanmış sayılır. Yıllar önce kurulan koruma, tek bir takvim ihmaliyle sona erer.

4. İmtiyazı senede yansıtmamak. Esas sözleşmede doğan imtiyaz, pay senedinin üzerinde görünmezse ispat sorunu doğar. Devir sırasında alıcı hangi grubu aldığını, hangi hakkın geçtiğini senetten okuyamaz. Basımı biz yapıyoruz, aracı değiliz; grup harfi ve imtiyaz şerhi senet tasarımına baştan işlenir. Sermaye artırımı sonrası yeni tertipte de aynı grup düzeni korunur.

İmtiyaz esas sözleşmede doğar, pay senedinde görünür hale gelir.

İmtiyaz Pay Senedinin Üzerinde Nasıl Görünür?

Türk Ticaret Kanunu pay senedinde bulunması gereken unsurları m.487’de sayar. Listede ne imtiyaz ne de grup harfi vardır. Grubu senette görünür kılmak kanuni zorunluluk değil, basım pratiğidir.

Kapalı şirketlerde baskı şeklindeki imzanın delikli olması veya sahteciliği engelleyen başka güvenlik önlemi uygulanması kanunen aranır (TTK m.487/1). Güvenlik önlemi şartı, senedi ofis çıktısı olmaktan çıkarır. Nama yazılı senetlerde ayrıca pay defterine kayıt yapılır, kayıt açıklayıcı niteliktedir, imtiyazı doğuran işlem değildir. Makronet basımda IOTA (eski adıyla IHMA) tescilli hologram uygular. Kuruluş adını Kasım 2024’te değiştirdi. Giyoş desen ve UV reaktif görünmez filigran da her senette standarttır.

Yusuf Halit Kodan

Makronet Hisse Senedi Basım ve Danışmanlık firmasının kurucusu Yusuf Halit Kodan; anonim şirketlerin nama ve hamiline yazılı hisse senedi basımı, MKK – HPKS yönetimi ve kurumsal finansal danışmanlık süreçlerinde uzmanlaşmıştır. Bugüne dek binlerce şirketin TTK ve vergi mevzuatına uyumunu sağlayan Kodan, 12.000’den fazla profesyonelin yer aldığı ağında; değer odaklı yatırım, finansal yapılandırma ve yasal matbaa süreçleri üzerine derinlemesine analizler sunmaktadır. Güncel sektörel değerlendirmeleri ve mevzuat rehberlikleri için kendisiyle LinkedIn üzerinden bağlantı kurabilirsiniz.