Hamiline yazılı pay senetleri nama yazılıya çevrilebilir. Dönüşüm, TTK m.485 uyarınca genel kurulda alınan esas sözleşme değişikliği kararıyla yapılır. Karar tescil edildikten sonra eski hamiline senetler iptal edilir, MKK kaydı iptal edilir ve yeni nama yazılı pay senetleri bastırılır. Süreç doğru planlanırsa 3-4 hafta içinde tamamlanır.

2021’de yürürlüğe giren MKK bildirim zorunluluğundan sonra birçok anonim şirket bu geçişi gündemine aldı. Bu rehberde, dönüşümün dört adımını, yasal dayanaklarını ve uygulamada sık yapılan hataları anlatıyoruz.

Şirketler Neden Nama Yazılıya Geçiyor?

Hamiline yazılı pay, 2020 yılına kadar anonimlik avantajı sunuyordu. 7262 sayılı Kanun bu tabloyu değiştirdi. Artık her hamiline pay sahibinin MKK’ya bildirilmesi zorunlu. Her devir, devralan tarafından MKK’ya bildirilmek zorunda (TTK m.489). Bildirim yapılmazsa paya bağlı haklar, bildirim yapılıncaya kadar kullanılamaz.

Yani hamiline payın en güçlü özelliği olan anonimlik fiilen ortadan kalktı. Geriye ne kaldı? Her devirde tekrarlanan bildirim yükü ve sermaye artırımlarında gereksiz tescil ve mkk ücreti bunlar anonim şirketlere gereksiz maliyet ve iş yükü oluşturmaktadır.

Nama yazılı payda bu iş yükü ve fazladan resmi kurumlara ödenen maliyet yoktur. Senede bağlı nama payda devir, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle tamamlanır. Devralanın pay sahipliğini şirkete karşı ileri sürebilmesi pay defteri kaydına bağlıdır. MKK bildirimi yapılmaz. Kapalı aile şirketleri için ek avantaj: Esas sözleşmeye devir sınırlaması konulabilir (TTK m.492). Hamiline payda esas sözleşmeyle devir sınırlaması getirilemez. İki tür arasındaki tüm farkları hamiline hisse senedi ve nama hisse senedi arasındaki fark rehberimizde ayrıntılı inceledik.

36 yıllık uzmanlığımızda şu tabloyu net görüyoruz: MKK bildirim zorunluluğu sonrası nama yazılıya geçiş talepleri belirgin şekilde arttı; ortaklar devir trafiğini pay defteri üzerinden yönetmek istiyor.

Hukuki Dayanak: TTK m.485

Pay türünün dönüştürülmesi TTK m.485’te düzenlenir. Madde iki temel kural koyar.

Birinci kural: Esas sözleşmede aksi öngörülmemişse payın türü dönüştürme yoluyla değiştirilebilir. Dönüştürme, esas sözleşmenin değiştirilmesiyle yapılır. Yani ayrı bir “dönüşüm işlemi” yoktur; esas sözleşmedeki pay türü hükmü değiştirilir, dönüşüm bu değişiklikle gerçekleşir.

İkinci kural: Nama yazılı payın hamiline dönüştürülmesi için pay bedellerinin tamamen ödenmiş olması şarttır (m.485/2). Bu şart ters yön içindir. Hamiline paydan nama yazılıya geçişte böyle bir engel yoktur. Zaten hamiline pay ancak bedeli tamamen ödenmiş paylar için çıkarılabildiğinden (TTK m.484/2), elinizdeki hamiline payın bedeli ödenmiştir.

Kararı kim verir? Genel kurul. Esas sözleşme değişikliği, TTK m.408 uyarınca genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır. Yönetim kurulu kararıyla dönüşüm yapılamaz. Yönetim kurulunun rolü süreci hazırlamak ve genel kurulu toplantıya çağırmaktır.

İlk kontrol noktanız şudur: Esas sözleşmenizde dönüştürmeyi yasaklayan bir hüküm varsa önce o hüküm kaldırılmalıdır. Uygulamada buna nadiren rastlanır ama kontrol edilmeden yola çıkılmaz.

Adım 1: Yönetim Kurulu Kararı ve Genel Kurul Çağrısı

Süreç yönetim kurulunda başlar. Kurul iki iş yapar: Esas sözleşmenin pay türünü düzenleyen maddesi için değişiklik taslağını hazırlar ve genel kurulu toplantıya çağırır (TTK m.410).

Değişiklik taslağı, ilgili maddenin eski ve yeni metnini karşılaştırmalı gösterir. “Pay senetleri hamiline yazılıdır” ifadesi “Pay senetleri nama yazılıdır” şeklinde güncellenir. Taslakta yalnızca pay türü maddesi değil, hamiline paya atıf yapan diğer maddeler de taranmalıdır. Uygulamada en sık gördüğümüz hata budur: Pay türü maddesi değiştirilir, ancak devir usulünü düzenleyen maddede hamiline atfı unutulur. Sonuç, kendi içinde çelişen bir esas sözleşmedir. Değişiklik metni hazırlanırken ana sözleşme hazırlama rehberimizden yararlanabilirsiniz.

Çağrı, esas sözleşmede gösterilen şekilde, internet sitesi yükümlülüğü olan şirketlerde sitede ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir (TTK m.414). Süre, ilan ve toplantı günleri hariç en az iki haftadır. Adresini şirkete bildirmiş pay sahiplerine ayrıca iadeli taahhütlü mektupla bildirim yapılır. Gündemde “esas sözleşme değişikliği” açıkça yazılmalı, taslak çağrı ekinde sunulmalıdır.

Bankacılık, sigorta, finansman ve holding gibi faaliyet konusu izne tabi şirketlerde esas sözleşme değişikliği için Ticaret Bakanlığı izni gerekir. Kapsam sermaye büyüklüğüne göre değil, şirketin faaliyet türüne göre belirlenir. Çoğu anonim şirket bu kapsama girmez ama kontrolü çağrıdan önce yapın.

Makronet hisse senedi basım uzmanlığı, basım öncesi danışmanlık kapsamında karar ve taslak hazırlığında ücretsiz destek vermektedir.

Adım 2: Genel Kurulda Esas Sözleşme Değişikliği

Nisap TTK m.421/1’e tabidir. Esas sözleşmeyi değiştiren karar, sermayenin en az yarısının temsil edildiği toplantıda, mevcut oyların çoğunluğuyla alınır. İlk toplantıda nisap sağlanamazsa en geç bir ay içinde ikinci toplantı yapılır; orada sermayenin üçte birinin temsili yeterlidir.

TTK m.421/3-c, nama yazılı payların devrini sınırlandıran kararlar için %75 gibi ağır bir nisap arar. Madde gerekçesine göre bu ağır nisap, hamiline payların nama dönüştürülmesine uygulanmaz. Salt dönüşüm için standart nisap yeterlidir. Ancak dönüşümle birlikte esas sözleşmeye yeni bir devir sınırlaması da ekliyorsanız, o hüküm için %75 nisabı devreye girer.

Hamiline pay sahipleri toplantıya, MKK kayıtlarından alınan pay sahipleri çizelgesiyle katılır (TTK m.417). MKK bildirimini yapmamış hamiline pay sahibi genel kurulda oy kullanamaz. Dönüşüm kararı öncesinde tüm ortakların MKK kaydının tam olduğunu kontrol edin.

Esas sözleşmenin değişik metni tutanağa bağlanır ve tescil aşamasına geçilir.

Adım 3: Ticaret Sicili Tescili ve İlan

Genel kurul kararı tek başına yeterli değildir. Esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu tarafından şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ettirilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir (TTK m.455). Değişiklik, üçüncü kişilere karşı ancak tescille hüküm ifade eder. Tescil başvurusu için genel kural 15 gündür, süreyi geçirmeyin.

Bu adımın basım açısından kritik bir sonucu var. Dönüşüm üçüncü kişilere karşı tescilden önce hüküm ifade etmediğinden, yeni nama yazılı senetler tescil tamamlanmadan basılmamalıdır. Uygulamada acele eden şirketler görüyoruz: Genel kurul biter bitmez basım talebi geliyor. Makronet’in sıfır hata politikası burada devreye girer, tescil belgesi görülmeden basım başlatılmaz. Erken basılan senet, sorunu çözmek yerine yenisini oluşturur.

Adım 4: Eski Senetlerin İptali, MKK Kaydının İptali, Yeni Senet Basımı ve Pay Defteri

Tescilden sonra dört fiili işlem kalır:

1. Eski senetlerin iptali. Hamiline senetler pay sahiplerinden toplanır ve yönetim kurulu kararıyla iptal edilir. İptalin imha tutanağına bağlanması ispat açısından önemlidir.
2. MKK kaydının iptali. Hamiline Yazılı Pay Senetlerinin MKK’ya Bildirilmesi Hakkında Tebliğ’in 9. maddesi bu durumu düzenler. Senet, değiştirilmesi nedeniyle iptal edildiğinde şirketi temsile yetkili kişiler iptal kararıyla birlikte MKK’ya bildirim yapar. Bildirim üzerine senede ilişkin kayıt sistemden silinir. Bu adım atlanırsa HPKS’de hayalet kayıtlar kalır, ileride devir ve genel kurul işlemlerinde sorun çıkarır. 36 yıllık uzmanlığımızda en çok unutulan adım budur; Makronet bu bildirimi uzaktan bağlantı desteğiyle ücretsiz yürütmektedir. Ayrıntılar için hamiline yazılı hisse senedi MKK kaydı rehberimize bakabilirsiniz.
3. Yeni nama yazılı senetlerin basımı. Nama yazılı payların senede bağlanması kanunen zorunlu değildir; basım, azlık talep ederse zorunlu hale gelir (TTK m.486/3). Ancak GVK Mükerrer m.80’deki iki yıllık istisna hisse senedi şartına bağlıdır; senede bağlanmamış çıplak pay bu istisnadan yararlanamaz. Bu yüzden uygulamada dönüşüm sonrası basım standarttır. Senet, TTK m.487’deki zorunlu unsurların tamamını taşımalı. Bunlar: şirket unvanı, sermaye tutarı, kuruluş tarihi ve bu tarihteki sermaye tutarı, tertip, tescil tarihi, senet türü, itibari değer, pay sayısı ve en az iki yetkili imzası. Kapalı şirketlerde imzanın delikli olması veya sahteciliği engelleyici diğer güvenlik önlemi şarttır; Makronet baskılarında bu şart IHMA patentli hologram, filigran ve giyoş desenle karşılanır. Nama yazılı senette ek olarak sahibin adı soyadı veya ticaret unvanı, yerleşim yeri ve ödenen bedel yer alır. Nama senet için MKK tekil numarası yoktur, basım süreci hamilineye göre daha kısadır.
4. Pay defteri kaydı. Yeni senet sahipleri ad ve adresleriyle pay defterine kaydedilir (TTK m.499). Defter kaydı yapılmadan süreç tamamlanmış sayılmaz.

Süre, Maliyet ve Vergisel Sonuç

Süreç doğru planlanırsa 3-4 haftada tamamlanır. Dağılım kabaca şöyledir:

Makronet standart tasarımda ortalama 2 iş günü içinde teslim ediyor. Maliyet kalemleri: ticaret sicili harcı, Ticaret Sicili Gazetesi ilan ücreti, MKK işlem ücreti ve senet basım bedeli. Basım tarafında aracı olmadığımız için doğrudan imalatçı fiyatıyla çalışırsınız.

En kritik soru: Dönüşüm, 2 yıllık elde tutma süresini sıfırlar mı? GVK Mükerrer m.80 uyarınca, iki yıldan fazla elde tutulan hisse senedinin satış kazancı gelir vergisinden istisnadır. Gelir İdaresi’nin yerleşik görüşü, senet değişiminin yeni bir iktisap sayılmadığı yönündedir. İlmühaberin hisse senediyle değiştirilmesinde iktisap tarihi olarak ilk belgenin bastırıldığı tarih esas alınır (İzmir VDB, 23.02.2012 tarihli özelge). Hamiline senedin nama senetle değiştirilmesine ilişkin doğrudan yayımlanmış bir özelge ise bulunmuyor. Güçlü hukuki yorum, aynı mantığın burada da geçerli olduğu yönünde: Pay aynı paydır, yalnızca senedin türü değişir. İktisap tarihinin nasıl belirlendiğini değer artış kazancında ilk iktisap tarihi yazımızda ele aldık. Tutarı büyük bir satış planlıyorsanız, kendi durumunuza özgü özelge almak en güvenli yoldur.