Limited şirkette pay devrinin iki geçerlilik şartı vardır: noter onaylı yazılı sözleşme ve, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, ortaklar genel kurulunun onayı. Ticaret siciline tescil ayrıca zorunludur, ancak devri kuran değil açıklayan bir işlemdir. Anonim şirkette ise devir kural olarak serbesttir.

Bu yazı devrin önündeki kısıtları, onay aranmayan geçiş hallerini ve uygulamada sık düşülen yanılgıları ele alır. Sürecin adım adım anlatımı, nisap hesabı ve gerekli belgeler için limited şirkette hisse devri rehberimize bakabilirsiniz.

Limited Şirkette Pay Devri Neden Anonim Şirketten Zordur?

Kaynak TTK m.595 hükmüdür. Birinci fıkra devir sözleşmesini yazılı şekle bağlar ve imzaların noterce onanmasını arar. Adi yazılı sözleşme geçersizdir. İkinci fıkra ikinci kapıyı açar: şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır.

TTK m.490 uyarınca anonim şirkette nama yazılı paylar, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe sınırlandırmaya bağlı olmaksızın devredilir. Noter onayı da aranmaz.

36 yıllık uzmanlığımızda en sık karşılaştığımız hata, anonim şirket alışkanlığını limited şirkete taşımaktır. İmzalar atılır, bedel ödenir, genel kurula hiç başvurulmaz. Onay şartı kaldırılmamışsa devir askıda kalır.

Anonim şirkette pay devri kural olarak serbesttir; limited şirkette kural, onaydır.

Devir Sözleşmesinde Hangi Kayıtlar Yer Almalı?

TTK m.595/1 noter onayının yanına ikinci bir şart koyar. Şirket sözleşmesindeki belirli yükümlülükler devir sözleşmesinde de gösterilmelidir.

Kanun beş kalem sayar:

• Ek ödeme yükümlülüğü
• Yan edim yükümlülüğü
• Ağırlaştırılmış veya tüm ortaklara genişletilmiş rekabet yasağı
• Önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları
• Sözleşme cezası

Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri

Ek ödeme yükümlülüğü, ortağın sermaye taahhüdü dışında şirkete ödeme yapma borcudur. Yan edim yükümlülüğü ise ortağa mal teslimi veya hizmet gibi edimler yükler. İkisi de şirket sözleşmesinden doğar ve payla birlikte devralana geçer.

Kaydın eksikliği devir sözleşmesini kendiliğinden geçersiz kılmaz, bu konu öğretide tartışmalıdır. Pratik sonuç ise nettir: devralan neyi üstlendiğini bilmeden imza atar, şirket ek ödeme çağrısı yaptığında ihtilaf başlar.

Rekabet yasağı, önalım, geri alım ve sözleşme cezası

Rekabet yasağı ortaklar için kanunen sınırlıdır. Şirket sözleşmesi bu yasağı ağırlaştırmış veya tüm ortakları kapsayacak biçimde genişletmiş olabilir. Önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezası da aynı şekilde sözleşmede yer alabilir.

Önalım hakkı olan bir ortak varken üçüncü kişiye yapılan devir, sonradan dava konusu olur.

Devir sözleşmesi yalnız payı değil, paya yapışık yükümlülükleri de gösterir.

Şirket Sözleşmesi Devri Yasaklamışsa Ortak Ne Yapar?

Anonim şirkette payı devredilemez kılan mutlak yasak geçersizdir. Limited şirkette durum farklıdır. TTK m.595/4 açıktır: şirket sözleşmesiyle esas sermaye payının devri yasaklanabilir.

Aile şirketlerinde bilinçli tercih olarak kullanılır. Yasak, bir gün devretmek isteyen ortağın da önünü keser.

Devir yasağı ve haklı sebeple çıkma hakkı

TTK m.595/5 çıkış kapısını saklı tutar. Şirket sözleşmesi devri yasaklamışsa veya genel kurul onayı reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı sürer.

Bu hak kendiliğinden işlemez. Ortak, TTK m.638/2 uyarınca mahkemeye başvurur ve haklı sebebi ispat eder. Mahkeme çıkmaya karar verirse ortağa ayrılma akçesi ödenir.

Ret kararı için gerekçe de gerekmez. TTK m.595/3 hükmüne göre şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse genel kurul, sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Sessizlik ise ret sayılmaz: TTK m.595/7 uyarınca başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmeyen devir, onaylanmış sayılır.

Genel kurul onayı şartı sözleşmeyle kaldırılabilir mi?

TTK m.595/2 onay şartını şirket sözleşmesine bağlar. Sözleşmeye konulacak bir hükümle genel kurul onayı tamamen kaldırılabilir.

Kuruluş aşamasında bu tercih yapılırsa devir süreci noter sözleşmesi ve tescille tamamlanır. Ana sözleşme düzenleme danışmanlığında en çok konuştuğumuz kalem budur.

Limited şirkette devir serbestisi kanundan değil, şirket sözleşmesinden doğar.

Ek Ödeme Yükümlülüğü Olan Payı Devralan Neyi Üstlenir?

Ek ödeme yükümlülüğü paya bağlıdır, kişiye değil. Pay el değiştirdiğinde yükümlülük de devralana geçer, kanun bu yüzden genel kurula ayrı bir koruma verir.

TTK m.595/6 iki şart arar. Şirket sözleşmesinde ek ödeme veya yan edim yükümlülüğü bulunacak, devralanın ödeme gücü şüpheli görülüp istenen teminat verilmemiş olacak. Bu durumda genel kurul onayı reddedebilir. Yetki, şirket sözleşmesinde hüküm bulunmasa bile kullanılır.

Anonim şirkette benzer bir kısıt yalnız bedeli ödenmemiş paylarda görülür. Ayrıntısı için sermaye taahhüdü ödenmemiş pay devri yazımıza bakabilirsiniz.

Devreden ortak için hikaye tescille bitmez. TTK m.604/1 uyarınca şirket, ortağın ayrılmasının tescil edildiği tarihten itibaren iki yıl içinde iflas ederse ek ödeme eski ortaktan da istenir. İkinci fıkra bu sorumluluğu sınırlar: yükümlülük önce halefe düşer, eski ortağa ancak halef yerine getirmediği ölçüde başvurulur.

Şirket iki yıl içinde iflas ederse ek ödeme, halef ödemediği ölçüde eski ortaktan da istenir.

Hangi Geçişlerde Genel Kurul Onayı Aranmaz?

Genel kurul onayı her geçişte aranmaz. TTK m.596/1 üç hali kural dışına çıkarır: miras, eşler arasındaki mal rejimine ilişkin hükümler ve icra. Bu üç yolda paya bağlı tüm hak ve borçlar, onaya gerek olmaksızın iktisap edene geçer.

Şirketin ret hakkı TTK m.596/2’ye dayanır ve koşulludur: payları gerçek değeri üzerinden devralmayı önermeden reddedemez. Teklif kendi, bir ortak veya gösterilen üçüncü kişi hesabına yapılabilir. Üç ay içinde açıkça ve yazılı ret gelmezse onay verilmiş sayılır.

Miras yoluyla geçişte şirketin ret hakkı

Ortağın vefatıyla paylar mirasçılara geçer. Yönetim mirasçıları pay defterine kaydetmekten kaçınamaz. Mirasçı birden fazlaysa paylaşıma kadar terekeye elbirliğiyle sahip olunur (TMK m.640). TTK m.599 uyarınca paya ilişkin haklar ortak temsilci aracılığıyla kullanılır.

Şirket mirasçıyı istemiyorsa gerçek değer teklifini masaya koyar. Ret kararı geriye etkilidir, ancak karara kadar alınan genel kurul kararları etkilenmez.

Boşanma ve mal rejimi tasfiyesi

Edinilmiş mallara katılma rejiminde eş kural olarak alacak hakkı kazanır, payın kendisi geçmez. Mal ortaklığı gibi rejimlerde ise pay doğrudan eşe geçebilir. TTK m.596 ikinci ihtimalde devreye girer.

Cebri icra yoluyla satılan pay

Ortağın alacaklısı payı haczettirir ve icra dairesi payı satar. Alıcı payı genel kurul onayı olmadan iktisap eder. Üç aylık ret penceresi burada da işler.

Miras, mal rejimi ve icra yoluyla geçişte şirketin elindeki tek araç, gerçek değerden satın alma teklifidir.

Payın Gerçek Değerini Uyuşmazlıkta Kim Belirler?

Gerçek değer teklifi kağıt üzerinde kolay, masada tartışmalıdır. TTK m.597 taraflar anlaşamazsa değeri mahkemenin belirleyeceğini düzenler.

Gerçek değer, payın itibari değeri veya defterdeki kayıtlı değer değildir. Şirketin taşınmazları, alacakları, marka değeri ve kazanç beklentisi hesaba girer, değerleme bilirkişi incelemesiyle yapılır.

Tek Ortaklı Limited Şirkette Pay Devri Nasıl İşler?

Devir sonucunda şirket tek ortaklı hale gelirse bildirim yükümlülüğü doğar. TTK m.574 uyarınca bu sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde müdürlere yazıyla bildirilir. Müdürler de tek ortağın adını, yerleşim yerini ve vatandaşlığını tescil ve ilan ettirir.

Zaten tek ortaklı bir şirkette pay devrinde genel kurul onayının ayrıca aranıp aranmayacağı öğretide ve yargı kararlarında tartışmalıdır. Tek ortak genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir ve kararları yazılı olmak zorundadır. Uygulamada güvenli yol, onay kararını yazılı biçimde almaktır.

Şirket Kendi Esas Sermaye Payını Devralabilir mi?

Devralan üçüncü kişi olmak zorunda değildir; TTK m.612 şirketin kendi esas sermaye payını iktisabına izin verir. Kural sınır esas sermayenin yüzde onudur, belirli hallerde yüzde yirmiye çıkar. Şirketin bu iktisap için yeterli serbest özkaynağa sahip olması aranır.

TTK m.619/2 uyarınca bu kararda payını devreden ortak oy kullanamaz. Ortaklar arası anlaşmazlık kilitlendiğinde bu yol sık başvurulan çözümdür.

Pay Senedi Bastıran Limited Şirkette Ciro Yeterli mi?

Hayır, yeterli değildir. TTK m.593/2 esas sermaye payının ispat aracı şeklinde veya nama yazılı senede bağlanmasına izin verir. Senedin varlığı devir rejimini değiştirmez.

Pay senede bağlanmış olsa bile devir yine TTK m.595 hükmüne tabidir. Anonim şirketteki ciro ve teslim yöntemi limited şirkette işlemez.

Senette ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, ağırlaştırılmış veya tüm ortakları kapsayan rekabet yasağı, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları açıkça belirtilmelidir. Limited şirket pay senedi konusunun tüm ayrıntısı ayrı rehberimizde.

Pay Defteri Kaydı ve Tescil Devri Geçerli Kılar mı?

Hayır. İkisi de açıklayıcı işlemdir, devrin geçerliliğini kuran adım genel kurul onayıdır.

Pay defteri kaydı devri geçerli kılmaz

Limited şirkette devir, kural olarak genel kurul onayıyla geçerlilik kazanır. Pay defteri kaydı açıklayıcıdır, mevcut durumu gösterir. Pay defteri tutma ve doldurma kurallarını ayrı rehberimizde anlattık.

Tescil gecikirse gerçekten para cezası var mı?

TTK m.598 doğrudan idari para cezası öngörmez. Birinci fıkra müdürlere tescil başvurusu yükümlülüğü yükler. İkinci fıkra ise otuz gün içinde başvuru yapılmazsa ayrılan ortağa hak tanır: ortak, adının silinmesi için ticaret siciline başvurabilir. Sicil müdürü şirkete, iktisap edenin adının bildirilmesi için süre verir.

Yaptırım burada cezadan çok kayıt düzeltmesidir.

Payını Devreden Ortak Şirketin Vergi Borcundan Sorumlu Kalır mı?

Evet, devir öncesine ait kamu borçları bakımından sorumluluk sürer. Bu, devir masasında en çok atlanan kalemdir.

6183 sayılı Kanun m.35/1 uyarınca limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumludur. İkinci fıkra devir halini düzenler: payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulur. Üçüncü fıkra ise alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihlerde pay sahipleri farklı kişilerse aynı müteselsil sorumluluğu kurar.

Yargı kararlarında “devir öncesine ait” ifadesi, devirden önce tahakkuk etmiş ve vadesinde ödenmemiş alacaklar olarak yorumlanır.

Pratik karşılığı şudur: devir öncesinde şirketin vergi ve SGK borcu sorgulanmalı, tutar devir sözleşmesine yazılmalı, taraflar arasında rücu kaydı konulmalıdır.

Pay devri, devir tarihinden önce doğmuş kamu borcunu eski ortağın üzerinden silmez.

Limited Şirkette Pay Devri Ne Kadar Sürer?

Süreyi belirleyen tek kalem genel kuruldur. Diğer adımlar günler içinde tamamlanır.

Tescil başvurusu MERSİS üzerinden yapılır, tescil edilen devir Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir.

Devir Öncesi Yedi Maddelik Kontrol Listesi

1. Şirket sözleşmesinin son halini okuyun. Devir yasağı, onay şartı veya önalım hakkı var mı?
2. Ek ödeme ve yan edim yükümlülüğü varsa devir sözleşmesine yazın.
3. Şirketin vergi ve SGK borcunu sorgulayın, rücu kaydını sözleşmeye koyun.
4. Sözleşmeyi noterde imzalayın. Adi yazılı sözleşme geçersizdir.
5. Genel kurul onay kararını yazılı alın, tarihi sözleşmeyle uyumlu olsun.
6. Pay defterine kaydı devir tarihiyle birlikte işleyin.
7. Tescil başvurusunu geciktirmeden ticaret siciline yapın.

Limitedde Devir Tıkanıyorsa Anonim Şirkete Geçmek Mantıklı mı?

Onay şartı, ret riski ve noter zorunluluğu bazı şirketler için sürekli engele dönüşür.

Anonim şirkette devir yöntemi pay türüne göre ayrışır. Nama yazılı senette ciro ve zilyetliğin devri aranır (TTK m.490/2). Hamiline yazılı senette senedin teslimi yeterli değildir, devralanın MKK’ya bildirim yapması gerekir (TTK m.489).

Vergi tarafı da farklıdır: tam mükellef kuruma ait basılı pay senedini iki yıldan fazla elde tutan gerçek kişi ortağın satışı, GVK mükerrer m.80/1 kapsamı dışındadır. Limited şirket ortaklık payında süreye bağlı böyle bir kapsam dışılık bulunmuyor.

Sürecin ayrıntısını anonim şirkette hisse devri rehberimizde, senetlerin nasıl hazırlandığını hisse senedi basımı sayfamızda bulabilirsiniz. Tür değişikliği ve sonrasındaki pay senedi basımı için 36 yıllık uzmanlığımızla danışmanlık veriyoruz, ilk görüşme ücretsizdir.

Yararlanılan Mevzuat

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.489, m.490, m.574, m.593, m.594, m.595, m.596, m.597, m.598, m.599, m.604, m.612, m.619 ve m.638. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.35. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.80. Madde metinleri mevzuat.gov.tr üzerinden teyit edilmiştir.

Yusuf Halit Kodan

Makronet Hisse Senedi Basım ve Danışmanlık firmasının kurucusu Yusuf Halit Kodan; anonim şirketlerin nama ve hamiline yazılı hisse senedi basımı, MKK – HPKS yönetimi ve kurumsal finansal danışmanlık süreçlerinde uzmanlaşmıştır. Bugüne dek binlerce şirketin TTK ve vergi mevzuatına uyumunu sağlayan Kodan, 12.000’den fazla profesyonelin yer aldığı ağında; değer odaklı yatırım, finansal yapılandırma ve yasal matbaa süreçleri üzerine derinlemesine analizler sunmaktadır. Güncel sektörel değerlendirmeleri ve mevzuat rehberlikleri için kendisiyle LinkedIn üzerinden bağlantı kurabilirsiniz.