Nama yazılı hisse senedi devri, senedin ciro edilip devralana teslim edilmesiyle yapılır (TTK m.490/2). Noter onayı gerekmez. Devralan, devir pay defterine kaydedilince şirkete karşı pay sahibi sayılır (TTK m.499/4). Bedeli tamamen ödenmemiş paylarda veya esas sözleşmede devir sınırlaması varsa ayrıca şirket onayı aranır (TTK m.491, m.492).
Nama yazılı hisse senedi, Türk Ticaret Kanunu’ndaki adıyla nama yazılı pay senedi, üzerinde sahibinin adı yazan kıymetli evraktır. Devri taraflar arasında ciro ve teslim tamamlar. Devrin şirkete karşı ileri sürülebilmesi için pay defterine işlenmesi gerekir.
Devir Nasıl Yapılır: Ciro, Teslim ve Pay Defteri Kaydı
TTK m.490/2’ye göre hukuki işlemle devir, ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılır. Ciro ve teslimden biri eksikse pay devralana geçmez.
- Ciro. Devreden, senedin arka yüzündeki devir tablosunu imzalar. Devralanın adının ve devir tarihinin de yazılmasını öneriyoruz (tam ciro).
- Teslim. Ciro edilen senet devralana verilir.
- Pay defterine kayıt. Devralan, ciro edilmiş senedi şirkete göstererek kaydını ister. Şirket, devrin usulüne uygun yapıldığı ispat edilmedikçe devralanı deftere yazamaz (TTK m.499/2).
Devir tablosundaki alanların hukuki niteliği birbirinden farklıdır:
| Alan | Niteliği |
|---|---|
| Devredenin imzası | Ciro beyanıdır, devrin kanuni unsurudur (TTK m.490/2) |
| Devralanın adı veya unvanı | Kanuni unsur değildir, yazılmasını öneriyoruz |
| Devir tarihi | Kanuni unsur değildir. Devralan için elde tutma süresinin başlangıcını gösteren kayıtlardan biridir (ilk iktisap tarihi) |
| Şirket yetkilisinin imzası | Devrin şartı değildir. Şirket kaydı yaptığını senede işaret etmekle yükümlüdür (TTK m.499/3), uygulamada bu işaret bu alana atılan imzayla yapılır |
37 yıllık uzmanlığımızda en sık boş kalan alan şirket yetkilisinin imzasıdır. Bu imza eksik olduğunda devir geçersiz olmaz, ancak senet ile pay defteri birbirini doğrulamaz. Devir tablosundaki satırlar dolduğunda yeni ciro için yer kalmaz. Uygulamamızda bu durumda yönetim kurulu kararı alınır ve eski senedin yerine geçmek üzere daha fazla devir satırı taşıyan yeni senet basılır.
Senet Elden Verilmezse Devir Olur mu?
Olur. TTK m.490/2 “teslim” değil “zilyetliğin geçirilmesi” ifadesini kullanır ve zilyetliğin geçiş yollarını Türk Medeni Kanunu m.977-979 düzenler. Bu yolların pay senedi devrinde kullanılabileceği kanunda ayrıca yazılı değildir, öğretide kabul edilen yorumdur. Uyuşmazlık riskini en aza indiren yol fiili teslimdir.
- Temsilciye teslim: Senet devralanın vekiline veya temsilcisine verilir (TMK m.978).
- Kısa elden teslim: Senet zaten devralandadır ve devredenin rızasıyla zilyetlik geçer (TMK m.977).
- Hükmen teslim: Devreden, devralanla yaptığı saklama gibi bir anlaşmaya dayanarak senedi elinde tutar (TMK m.979/1).
- Zilyetliğin havalesi: Senet üçüncü bir kişide, örneğin payı rehin alan alacaklıdadır. Devir, bu kişiye bildirildiği andan itibaren ona karşı hüküm doğurur (TMK m.979/2).
Senet fiilen verilmediğinde teslimin hangi yolla yapıldığını yazılı belgelemenizi öneriyoruz, çünkü şirket kayıttan önce devrin ispatını arar.
Noter, Sözleşme veya Ticaret Sicili Gerekir mi?
Uygulamada nama yazılı hisse senedinin devri için noter onaylı sözleşme ve ticaret siciline tescil gerektiği sanılır. Noter onayı gerekmez: TTK devri yalnız ciro ve teslime bağlar.
| İşlem | Gerekir mi | Dayanak ve not |
|---|---|---|
| Noter onayı | Hayır | Noter şartı limited şirket payının devrine aittir (TTK m.595/1) |
| Yazılı devir sözleşmesi | Devri kurmaz | Bedel ve şartların ispatı için yapılmasını öneriyoruz |
| Yönetim kurulu kararı | Her devirde değil | Onay gereken hallerde şarttır (sonraki bölüm). Diğer devirlerde pay defteri kaydının dayanağı olarak alınır |
| Genel kurul kararı | Hayır | Devir esas sözleşmeyi değiştirmez |
| Ticaret siciline tescil | Hayır | İstisna: devirle pay sahibi sayısı bire düşerse durum yedi gün içinde yönetim kuruluna bildirilir, yönetim kurulu da yedi gün içinde tescil ve ilan ettirir (TTK m.338/2) |
Tescil gereken diğer haller ve ortaklık yapısının bankalara nasıl gösterileceği anonim şirkette hisse devri rehberimizdedir.
Hangi Durumda Şirket Onayı Gerekir?
Nama yazılı paylar kural olarak serbestçe devredilir (TTK m.490/1). Şirket onayı yalnız kanundan (bedeli ödenmemiş pay) veya esas sözleşmeden doğar, ikisi birlikte de uygulanabilir.
| Durum | Onay gerekir mi | Şirket hangi gerekçeyle reddedebilir |
|---|---|---|
| Pay bedeli tamamen ödenmiş, esas sözleşmede sınırlama yok | Hayır | Reddedemez |
| Pay bedeli tamamen ödenmemiş (TTK m.491/1) | Evet. Miras, mirasın paylaşımı, eşler arası mal rejimi ve cebri icrada bu onay aranmaz | Yalnız devralanın ödeme gücü şüpheliyse ve istenen teminat verilmemişse (TTK m.491/2) |
| Esas sözleşme devri onaya bağlamış (TTK m.492) | Evet | Esas sözleşmede öngörülmüş önemli bir sebeple veya payları başvuru anındaki gerçek değeriyle almayı önererek (TTK m.493/1) |
| Esas sözleşmede onay şartı var, pay miras, mirasın paylaşımı, eşler arası mal rejimi veya cebri icra yoluyla geçiyor | Evet | Yalnız payları gerçek değeriyle almayı önererek, önemli sebep ileri sürülemez (TTK m.493/4) |
Onay gereken bir devirde onay verilinceye kadar payın mülkiyeti ve paya bağlı haklar devredende kalır (TTK m.494/1). Şirket onay istemini kendisine ulaştığı tarihten itibaren üç ay içinde reddetmezse ya da ret haksızsa onay verilmiş sayılır (TTK m.494/3). Devralan payları kendi adına ve hesabına aldığını açıkça beyan etmezse şirket devri pay defterine kaydetmeyi reddedebilir (TTK m.493/3).
Onaya bağlı payda ciroyu onay kararı alındıktan sonra yapmanızı öneriyoruz. Önce yapılan ciro, onay reddedildiğinde senedin el değiştirdiği ama payın el değiştirmediği bir durum yaratır. Bedeli ödenmemiş payların devrinde kalan borçtan kimin sorumlu olduğu sermaye taahhüdü ödenmeden pay devri yazımızdadır.
Devirden Sonra: Pay Defteri Kaydı
Şirketle ilişkilerde yalnız pay defterinde kayıtlı kişi pay sahibi kabul edilir (TTK m.499/4). Kayıt yapılana kadar devralan genel kurula katılamaz, oy kullanamaz ve kâr payını şirketten isteyemez.
Deftere devralanın adı, soyadı veya unvanı ve adresi yazılır (TTK m.499/1). Uygulamada devir tarihi, pay adedi ve nominal değer de gösterilir. Defterin genel tutuluşu pay defteri nasıl doldurulur, kaydın adımları ve reddedilmesi halinde izlenecek yol hisse devrinin pay defterine kaydı yazılarımızdadır.
Devrin vergisel sonucu ayrı bir sorudur. Devreden gerçek kişiyse ve senet tam mükellef kuruma aitse elde tutma süresi sonucu belirler. İki yıldan fazla elde tutulan senedin devrinden doğan kazanç değer artış kazancı kapsamı dışında kalır (GVK mükerrer m.80/1). Şartları pay senedi bastırmanın vergisel avantajları yazımızdadır.
Payın Bir Kısmı Devredilecekse
Ciro edilen senet devralana bir bütün olarak teslim edilir. Bu nedenle kısmi devir, paylar kupürlere bölünerek birden fazla senede basılmışsa sorunsuz yapılır.
Örnek: 60 payı olan bir ortağın payları 10’ar paylık 6 senede basılmışsa, 20 payını devretmek için 2 senedi ciro edip teslim eder. Aynı 60 pay tek senette basılmışsa 20 payı temsil eden ayrı bir senet yoktur. TTK m.490/2 senedin bir bölümünün nasıl devredileceğini ayrıca düzenlemez ve uygulamamızda bu durumda kısmi devir senet üzerinden ciroyla yapılamıyor.
Bu nedenle tek senet bastırmak isteyen şirketleri basımdan önce uyarıyoruz. Kupürlerin ortak sayısına ve olası devirlere göre nasıl planlandığı kupür nedir yazımızdadır.
Makronet, 1989’dan bu yana nama yazılı pay senedi basımında devir tablosunu ve kupür planını şirketle birlikte belirler. Basımdan önce prova gönderilir, senetler prova onayından sonra 2-3 iş günü içinde teslim edilir.
Makronet Hisse Senedi Basım ve Danışmanlık firmasının kurucusu Yusuf Halit Kodan; anonim şirketlerin nama ve hamiline yazılı hisse senedi basımı, MKK – HPKS yönetimi ve kurumsal finansal danışmanlık süreçlerinde uzmanlaşmıştır. Bugüne dek binlerce şirketin TTK ve vergi mevzuatına uyumunu sağlayan Kodan, 12.000’den fazla profesyonelin yer aldığı ağında; değer odaklı yatırım, finansal yapılandırma ve yasal matbaa süreçleri üzerine derinlemesine analizler sunmaktadır. Güncel sektörel değerlendirmeleri ve mevzuat rehberlikleri için kendisiyle LinkedIn üzerinden bağlantı kurabilirsiniz.
